
Martyr Romana in Canone Romano nominata, cuius nomen inde ab antiquitate ecclesiam Transtiberinam designat; eius Passio legendaria eam musicorum patronam fecit.
De historia Caeciliae pauca certa scimus: ecclesia titularis Transtiberina iam exeunte saeculo V eius nomen gerit, eius cultus in antiquissimis libris liturgicis Romanis testatur, et nomen eius in Canone Romano Missae legitur. Martyrologium Romanum caute refert eam palmam martyrii «adeptam esse traditur» et in coemeterio Callisti, in via Appia, sepultam esse, ubi eius crypta prope Pontificum cryptam ostenditur. Annus eius mortis ignotus est; plerumque saeculo III ponitur.
Eius Passio, circa finem saeculi V conscripta, magna ex parte legendaria est: iuvenis patricia Christo devota, Caecilia sponsum suum Valerianum eiusque fratrem Tiburtium convertit, qui ante eam martyrio coronantur; in balneo domus suae suffocanda damnata, deinde tribus gladii ictibus percussa, triduum supervixit. Sententia quaedam huius narrationis, a liturgia recepta, eam ostendit, cantantibus organis nuptialibus, in corde suo soli Domino decantantem: unde eius musicorum patrocinium, quod inde ab exeunte medio aevo invaluit.
Anno 821 Paschalis I papa eius exuvias e catacumbis in basilicam Sanctae Caeciliae Transtiberinae, quam reaedificari iussit, transtulit. Cum sepulcrum anno 1599 apertum esset, corpus integrum, in latus iacens, inventum esse fertur; Stephanus Maderno sculptor id sic expressit in celebri statua marmorea sub altari collocata.



